mastodon 4.8.0-nightly.2026-10-06Jedyne pismo popularnonaukowe w Polsce dedykowane archeologom i pasjonatom tej nauki oraz naukowcom dziedzin pokrewnych #archeologia #polska #czlowiek #nauka
Starożytni Egipcjanie wcale nie żyli wyłącznie myślą o śmierci. Jak rozumieli dobre i szczęśliwe życie – i dlaczego ich raj miał przypominać doskonalszą wersję życia nad Nilem? Cały artykuł w „Archeologii Żywej” 3/2026. Numer dostępny tutaj: https://ibhik.pl/sklep/archeologia-zywa-3-2026/
Naszyjnik z 42 zębów sprzed ok. 4,5 tys. lat, groby z IV–V w. n.e. i nietypowe pochówki koło Żórawiny. Tegoroczne badania przyniosły znaleziska z dwóch bardzo odległych okresów 👇
https://archeologia.com.pl/naszyjnik-z-42-zebow-i-groby-sprzed-1600-lat-nowe-odkrycia-kolo-zorawiny/
Po co ktoś zgromadził pod Wawelem 4212 żelaznych „siekier” ważących ponad 3,5 tony? Mogły być przedmonetarnym pieniądzem i śladem systemu danin Wiślan. Czy to dowód ich własnej organizacji państwowej? Cały numer tutaj: https://ibhik.pl/sklep/archeologia-zywa-3-2026/
#archeologia #Wiślanie #Kraków #Polska #historia #historiaPolski
1500 km od miejsca wybicia. Ponad 2300 lat w ziemi. Na Łysej Górze pod Chorzelami archeolodzy odkryli najprawdopodobniej najstarszą dobrze udokumentowaną monetę w Polsce pochodzącą z regularnych badań wykopaliskowych. Jak tam mogła trafić?
https://archeologia.com.pl/najstarsza-znana-moneta-w-polsce-lsya-gora-ma-ponad-2300-lat/
Co to jest, skąd pochodzi i ile może mieć lat? 🤔 W 101. numerze „Archeologii Żywej” rozpoczynamy nowy cykl o niezwykłych zabytkach, które nie zmieściły się w setnym wydaniu. Szczegóły w numerze – tylko nie psujcie innym zagadki w komentarzach! 😅 Numer zamawiać można tutaj: https://ibhik.pl/sklep/archeologia-zywa-3-2026/
Bursztyn znad Bałtyku, ozdoby wykonane dalej na południu i wyjątkowo bogate pochówki szkieletowe. Nowe analizy materiałów z cmentarzyska sprzed ok. 2700 lat w Opolu-Groszowicach: https://archeologia.com.pl/bursztyn-wracal-z-poludnia-badania-cmentarzyska-sprzed-2700-lat-w-opolu/
Jakiś czas temu sezon wykopaliskowy w Ciepłem dobiegł końca! ⚔️ Z tej okazji przygotowaliśmy pakiet 8 numerów „Archeologii Żywej” (90–97) z kompletnym cyklem artykułów dr. S. Wadyla o piastowskim przyczółku na Pomorzu.
💰 135 zł (zamiast 164,45 zł) 🛍️ Skorzystaj ze specjalnej oferty: https://ibhik.pl/sklep/odkryj-tajemnice-cieplego-przyczolku-piastow-na-pomorzu/
Wino, bogowie, pijani satyrowie i kac zapisany na monetach sprzed ponad 2000 lat 🍷 W najnowszej „Archeologii Żywej” #AŻ101 Paweł Kochański opisuje jak antyczne monety reklamowały miejscowe wina i ostrzegały przed brakiem umiaru 😅 Numer dostępny tutaj: https://ibhik.pl/sklep/archeologia-zywa-3-2026/
Już 15–16 sierpnia w Krzemionkach VI Ostrowiecki Festiwal Kultury Prehistorycznej i Antycznej! 🔥⚔️ Pokazy, warsztaty, legioniści, gladiatorzy, barbarzyńcy i wytop żelaza. „Archeologia Żywa” patronuje wydarzeniu.
Program: https://muzeumostrowiec.pl/wydarzenia-plenerowe-2026-w-krzemionkach/
Jedwabny Szlak nie zaczął się od jedwabiu. Zanim ruszyły słynne karawany, Eurazję przecinały trasy, którymi wędrowały konie, zboża, metale, technologie i idee. O początkach tej wielkiej sieci piszemy w nowym #AŻ101:
👶 Trzydziestolatek w pradziejach = starzec? No nie...
Przeciętne trwanie życia wynosiło 30–35 lat, bo masowo umierały dzieci – nie dlatego, że dorośli starzeli się szybciej. Prof. Krzysztof Borysławski pokazuje, jak archeologia i statystyka czasem potrafią nas zwieść.
📖 #AŻ99 kupisz tu: https://ibhik.pl/sklep/archeologia-zywa-1-2026/
🏺 Nubt – „miasto złota”. Co było przed faraonami?
Region Nagada to klucz do zrozumienia narodzin państwa egipskiego. Tysiące grobów, pierwsza chronologia predynastyczna i rywalizacja ośrodków, z których wyłonił się Egipt.
📖 #AŻ99 kupisz tu:
https://ibhik.pl/sklep/archeologia-zywa-1-2026/
Czy da się badać DNA tam, gdzie dominowała kremacja?
Nowe analizy kręgu kultur pól popielnicowych pokazują Europę Środkową jako sieć powiązań, a nie izolowane wspólnoty. Są też dane z Polski.
👉 https://archeologia.com.pl/dna-poznej-epoki-brazu-w-europie-srodkowej-nowe-dane-takze-z-polski/
#archeologia #DNA #epokabrązu #historia #archeologiazywa #pradzieje #kulturaluzycka
Niepozorny dokument z Dongoli pozwolił polskim archeologom potwierdzić istnienie władcy Nubii znanego dotąd głównie z późniejszych przekazów. Nowe źródło rzuca światło na słabo rozpoznany okres jej dziejów.
https://archeologia.com.pl/nowy-dokument-z-dongoli-potwierdza-istnienie-legendarnego-wladcy-nubii/
⚓ Wrakowisko starożytnych statków u wybrzeży Libii
Archeolodzy z Uniwersytetu Warszawskiego odkryli koło antycznego Ptolemais pas wraków o długości ponad 100 m. To ślady kilku katastrof statków płynących do portu. Na dnie znaleziono m.in. kotwice, amfory z ładunkiem i element rzymskiej wagi.
Na akropolu odkryto też nieznaną drogę i kamień milowy z III w. n.e.
#archeologia #historia #starożytność #LIbia #antyk #MorzeŚródziemne
Polscy archeolodzy odkryli jedne z najstarszych zabudowań w Pafos.
Fragmenty amfory do transportu wina z II w. p.n.e. potwierdzają, że badany dom pochodzi z epoki hellenistycznej.
https://archeologia.com.pl/polscy-archeolodzy-odkryli-jedne-z-najstarszych-zabudowan-w-pafos/
Złoty Pociąg ukryty rzekomo w rejonie Wałbrzycha od lat rozpala wyobraźnię badaczy, eksploratorów i opinii publicznej. Dla jednych to tylko legenda, dla innych wciąż nierozwiązana zagadka historyczna. Gdzie kończy się mit, a zaczyna materiał źródłowy? O tym opowiadają Łukasz Orlicki oraz Krzysztof Krzyżanowski z Grupy Eksploracyjnej Magazynu „Odkrywca”.
🌷 Drogie Czytelniczki i Autorki „Archeologii Żywej”!
Z okazji Dnia Kobiet składamy Wam najserdeczniejsze życzenia – dużo radości, energii do realizowania pasji i oczywiście wielu fascynujących odkryć… nawet jeśli czasem będą to tylko odkrycia na stronach naszego czasopisma.
Dziękujemy za to, że jesteście częścią naszej społeczności! 🫶
Jak wyglądał piec kaflowy z Zamku Piastowskiego? 🔥
W Muzeum Śląska Opolskiego można zobaczyć jego cyfrową rekonstrukcję 3D – od pojedynczych kafli po pełny model pieca. Do artykułu dołączony jest krótki materiał filmowy.
W tym tygodniu też nie będzie #KONTEKST-u – nasz redaktor naczelny jest na konferencji w Warszawie i pracuje nad kolejnymi gośćmi oraz tematami 🙂
Polecamy więc nadrobić zaległości na naszym kanale YouTube. Szczególnie krótką rozmowę o zagadkowym kamiennym kopcu z grodziska w Kałdusie z dr. Pawłem Szczepanikiem.
Archeologia czy sztuka? A może jedno i drugie?
Już 26 marca o 18:00 w Muzeum Zamek Opalińskich w Sierakowie odbędzie się wykład Małgorzaty i Mirosława Andrałojciów pt. „Co tobie archeologu do sztuki? O zabytkach, sztuce i wykrywaczach metali”.
Podczas spotkania będzie można usłyszeć m.in. o pierścieniu z Grzybowa, bulli Bolesława Krzywoustego czy celtyckich monetach.
Wykład odbędzie się wyłącznie stacjonarnie.
Dlaczego w państwie pierwszych Piastów niektóre dzieci chowano z bronią? ⚔️
Znamy zaledwie nieco ponad 20 dziecięcych grobów z militariami. To rzadkie i wciąż zagadkowe zjawisko. W #AŻ97 dr Tomasz Kurasiński rozważa możliwe wyjaśnienia.
📖 https://ibhik.pl/sklep/archeologia-zywa-1-2026/
#archeologia #historia #Piastowie #Polska #historiaPolski #średniowiecze #ciekawostki
Pod romantycznymi ruinami Starego Książa kryją się pozostałości grodu z końca IX w. Nowa synteza ponad 30 lat badań wzmacnia datowanie pozłacanego krzyżyka na przełom IX i X w. i pokazuje bogatszą historię stanowiska.
Więcej u nas na stronie: https://archeologia.com.pl/krzyzyk-ze-starego-ksiaza-z-przelomu-ix-x-wieku-co-ujawnily-nowe-badania/
🔥 Prosto z wykopu! Tak świeże relacje trafiają na nasze łamy naprawdę rzadko. W #AŻ101 Magdalena Czechowska relacjonuje zakończone właśnie badania w Oleśnicy Małej: poszukiwania zaginionej kaplicy templariuszy, fundamenty i tajemniczy pochówek ⚔️
Grodzisko w Grzybowie to monumentalne założenie o powierzchni niemal 4,4 ha, którego potężne wały i bogate znaleziska wskazują na ośrodek o wyjątkowym znaczeniu. Problem w tym, że źródła pisane całkowicie go pomijają.
Dlaczego w latach 919–923 powstał tak ogromny gród? Jaką funkcję pełnił w państwie Piastów? Na te pytania odpowiadają dr hab. Marcin Danielewski, prof. UAM, oraz Jacek Wrzesiński.
https://youtu.be/svEEy2GWyOE
Sierp przy szyi i kłódka na palcu stopy były dopiero początkiem zagadki. Analizy DNA, izotopów, szczątków i wyposażenia ujawniły nowe fakty o młodej kobiecie z Pnia i wskazały, że jej grób mógł zostać ponownie otwarty.
https://archeologia.com.pl/nie-tylko-sierp-i-klodka-co-ujawnily-nowe-badania-kobiety-z-pnia/
Obiekt w rejestrze zabytków przez lata figurował jako grodzisko. Nowa analiza danych LiDAR i weryfikacja terenowa wskazują jednak, że w Świerżach może chodzić o nowożytną fortalicję z czasów wojen XVII wieku.
🔎 Szczegóły:
https://archeologia.com.pl/swierze-nad-bugiem-nieznane-fortalicjum-z-czasow-wojen-rzeczypospolitej/
#archeologia #historia #historiaPolski #Rzeczpospolita #Polska #nauka #lubelskie
🧱 Aż 626 znaków kamieniarskich na Bramie Tokry w starożytnym Ptolemais pozwala zajrzeć za kulisy hellenistycznego placu budowy. Badaczka z UW rekonstruuje organizację pracy ekip i proponuje nowe datowanie przebudowy bramy.
https://archeologia.com.pl/po-co-budowniczowie-bramy-tokry-w-ptolemais-zostawili-az-626-znakow/
Rok 2026 ma być Rokiem Popularyzacji Nauki.
Ministerstwo chce m.in. włączyć popularyzację do systemu ewaluacji uczelni. Pomysł brzmi dobrze – ale pojawiają się pytania o pieniądze, czas i to, kto w praktyce ma to robić.
Cały artykuł: https://archeologia.com.pl/rok-2026-bedzie-rokiem-popularyzacji-nauki-ambicje-ministerstwa-a-realia-nauki/
Dokąd płynął i co kryje wrak statku sprzed prawie 2500 lat?
W 1965 roku u wybrzeży Cypru odkryto jeden z najlepiej poznanych antycznych statków handlowych – Kyrenia. Jego badania pozwoliły odtworzyć konstrukcję jednostki, ładunek amfor z winem i życie czteroosobowej załogi. O tym w #AŻ97.
Choć zwierzęce szczątki kostne często trafiają do worków z podpisem „materiał do opracowania”, to właśnie one potrafią powiedzieć najwięcej o codziennym życiu dawnych ludzi. Co jedli? Jaki zwierzęta hodowali? Czy polowali? A może niektóre gatunki odgrywały ważną rolę w rytuałach i wierzeniach? Czym zajmuje się archeozoologia opowiadają dr hab. JOANNA PIĄTKOWSKA-MAŁECKA oraz OLHA SYNKOVSKA z Uniwersytetu Warszawskiego.
Skąd właściwie pochodzą Słowianie? 🤔
To pytanie brzmi prosto, ale w rzeczywistości kryje w sobie jedną z największych debat w badaniach nad wczesnym średniowieczem Europy. Czym jest „tożsamość słowiańska”? Jak zmieniało się jej rozumienie w nauce? I co dziś mówią archeologia oraz inne metody badań o etnogenezie Słowian?
Opowiada dr Sylwia Jędrzejewska (Instytut Archeologii Uniwersytetu Rzeszowskiego).
Atypowe pochówki zaskakują liczbą. W Pniu odkryto ponad 100 grobów, z czego kilkanaście ma nietypowy charakter. Czy to wyjątkowe cmentarzysko?
👉 https://archeologia.com.pl/atypowe-pochowki-zaskakuja-liczba-cmentarzysko-w-pniu-moglo-byc-wyjatkowe/
Dziś Prima Aprilis, więc można by pomyśleć, że historia Europy zaczęła się od garnków.
Ale nie... to akurat po cześci prawda 😉
Pierwsi rolnicy Europy Środkowej i kultura ceramiki wstęgowej rytej w nowym numerze „Archeologii Żywej” #AŻ99.
